2026 жылы Қазақстанда депозит ұстаған тиімді ме, әлде доллар сатып алған дұрыс па? Соңғы бір жылдағы нәтиже және алдағы болжам

Қазақстандықтардың қаржылық әдеті қалай өзгерді?

Қазақстандықтардың арасында ондаған жыл бойы қалыптасқан қарапайым қаржылық дағды бар: қолда артық ақша пайда болса, долларға айырбастау.

Бұл ұстанымның өзіндік тарихи негізі бар. Бұған дейін теңге бірнеше рет құнсызданып, валютаны әртараптандыру жинақ ақшаны қорғаудың тиімді тәсілі екенін көрсетті.

Алайда соңғы бір жылдағы жағдай мүлде басқа нәтиже көрсетті.

Қазақстан Ұлттық банкінің деректеріне сәйкес, 2025 жылғы 28 қыркүйекте доллардың ресми бағамы 544,26 теңге болды. Қыркүйек айының соңына қарай бұл көрсеткіш шамамен 549 теңгеге жетті. Ал 2026 жылғы 28 қыркүйектегі ресми бағам 441,88 теңгені құрады. Бұл мәліметті Ұлттық банктің ашық деректер қорынан тексеруге болады.

Яғни өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда доллар теңгеге шаққанда шамамен 18,8 пайызға арзандаған.

Осы уақытта теңгемен депозит ашқан азаматтар жоғары пайыздық кіріс алып отырды.

Сондықтан бүгін бұл мәселеге басқаша қарау керек деп ойлаймын.

Мәселе «доллар ма, әлде депозит пе?» деген таңдауда ғана емес. Ең алдымен, болашақтағы қаржылық міндеттемелерім қай валютада екенін, ақшамды сақтаған кезде қандай табыс алып отырғанымды және қандай тәуекелге баратынымды түсінуім қажет.

Қысқаша түйін

Соңғы бір жылда «доллар сатып алып, сол күйі сақтау» стратегиясы теңгелік қаржы құралдарынан тиімсіз болды. Доллар теңгеге шаққанда шамамен 19 пайызға арзандаса, теңгелік депозиттердің пайыздық мөлшерлемесі жоғары деңгейде сақталды.

Алайда бұл доллар енді қажет емес дегенді білдірмейді. Депозит пен шетел валютасы екі түрлі қаржылық міндетті шешеді. Қысқа мерзімде мен теңгедегі жоғары кірістілікті пайдалануды жөн көремін. Ал валютадағы жинақтың үлесін пайыздық мөлшерлемелерге, бағамға, экономикалық жағдайға және алдағы қаржылық міндеттемелерге қарай қайта қарау қажет деп есептеймін.

2026 жылғы 10 қарашадағы деректер: ҚР Ұлттық Банкінің базалық мөлшерлемесі — 15,75%; BankInfo Deposit Index (BDI) — алдын ала 16,19% (он банктегі 12–13 айлық теңгелік салымдардың ең жоғары ЖТСМ көрсеткіштерінің орташа мәні); USD/KZT ресми бағамы — 448,98 ₸. Төмендегі 2025–2026 жылдарға қатысты салыстырулар мен 19%-дық есептік мысалдар тарихи деректер және шартты сценарий ретінде сақталды.

Бұл мақаладан не біле аласыз?

Мақалада мына мәселелерді қарастырамыз:

• соңғы бір жылда доллар бағамы қалай өзгерді;

• долларды жылдық ең жоғары бағам кезінде сатып алған адам қанша шығынға ұшырады;

• осы кезеңде теңгелік депозиттердің пайыздық мөлшерлемесі қалай өзгерді;

• долларлық депозит ашқан клиенттің нақты оқиғасы;

• валюталық депозиттің кірістілігін айырбас бағамынан бөлек қарастыруға болмайтыны;

• 18–19 пайыздық депозиттің кірістілігімен теңесу үшін доллар бағамы қаншаға өсу керектігі;

• доллар 400, 420, 480, 500 немесе 550 теңгеге жеткен жағдайда қандай нәтиже болатыны;

• USD/KZT бағамының бағытын қайта өзгертуі мүмкін факторлар;

• теңге мен шетел валютасының арақатынасын қай кезде қайта қарау керектігі;

• болашақ шығындардың қай валютада болатыны ағымдағы кірістіліктен неге маңызды болуы мүмкін екені.

Соңғы бір жылда доллар бағамы қалай өзгерді?

Алдымен нақты деректерге назар аударайық.

Қазақстан Ұлттық банкінің USD/KZT бағамы жөніндегі ресми мәліметіне сәйкес, 2025 жылғы 28 қыркүйекте бір доллар 544,26 теңге болды. 30 қыркүйекте бағам 548,79 теңгеге, ал 1 қазанда 549,06 теңгеге жетті.

2026 жылғы 28 қыркүйектегі ресми бағам 441,88 теңгені құрады. Бұл көрсеткішті Ұлттық банктің ашық деректер қорынан тексеруге болады.

Осылайша, 2025 жылғы 28 қыркүйектен 2026 жылғы 28 қыркүйекке дейін доллар теңгеге шаққанда шамамен 18,8 пайызға арзандады.

Ал 2025 жылғы қыркүйек айының соңындағы 549 теңге шамасындағы бағаммен салыстырсақ, арзандау көрсеткіші шамамен 19,5 пайызды құрайды.

Бір жыл үшін бұл – айтарлықтай өзгеріс.

Мұндай жағдай «доллар арзандады, демек оны міндетті түрде сатып алу керек» деген ұстанымның әрдайым дұрыс бола бермейтінін көрсетеді.

Бағаның төмендеуі өздігінен тиімді сатып алу сәті туғанын білдірмейді.

Виталий Шалаев:
«Көпшілікке еріп шешім қабылдау сирек жағдайда жақсы нәтижеге жеткізеді. Доллар арзандаса, бұл мен үшін оны сатып алуға жеткілікті себеп емес. Алдымен оның не себепті арзандағанын, бағамның бағытын өзгертуі мүмкін қандай факторлар бар екенін және осы өзгерісті күтіп отырған кезде қандай кірістен айырылатынымды түсіну керек.»

Осы кезеңде депозиттердің кірістілігі қандай болды?

Қазақстанда ақша ресурстарының құны да жоғары деңгейде сақталды.

2026 жылғы 4 қыркүйекте Ұлттық банк базалық мөлшерлемені жылдық 16,25 пайызға дейін төмендетті. Бұл шешім мен оны қабылдаудың себептері Ұлттық банктің базалық мөлшерлемеге қатысты ресми хабарламасында жарияланды.

Қазақстан Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылғы тамызда жылдық инфляция 9,8 пайызды құрады.

Алайда Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі мен нақты банктегі депозиттің пайыздық мөлшерлемесі бірдей емес.

Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қорының нарықтық мөлшерлемелер жөніндегі деректеріне сәйкес, 2026 жылғы тамызда толықтыру мүмкіндігі бар, жаңадан ашылған алты айлық теңгелік депозиттердің орташа нарықтық мөлшерлемесі жылдық 18,90 пайыз болды. Ал 12 айлық депозиттер бойынша бұл көрсеткіш 17,21 пайызды құрады.

Серіктес банктердің кейбір ұсыныстары бойынша 28 қыркүйектегі жағдаймен теңгедегі депозиттен жылдық шамамен 19 пайыз кіріс алуға болады.

Сондықтан доллар мен депозитті тек «бағам қай бағытта өзгереді?» деген сұрақ арқылы салыстыру жеткіліксіз.

Мұнда ақшаны басқа қаржы құралына салған жағдайда алуға болатын ықтимал табысты да есепке алу қажет.

Өз сомаңыз бен депозит мерзіміңіз бойынша теңгелік салым мен долларды салыстыру үшін BankInfo-ның «Депозит пе, доллар ма?» калькуляторын қолданыңыз: ол болжам жасамайды, тек депозит пен валютаның табысы теңесетін бағамды есептейді.

Соңғы бір жылда қайсысы тиімді болды: доллар ма, әлде теңге ме?

Бір жыл бұрын екі түрлі шешім қабылдаған екі адамды мысалға алайық.

Біріншісі долларды сенімдірек санап, ақшасын шетел валютасына айырбастады.

Екіншісі жинағын теңгемен сақтап, жоғары кіріс әкелетін теңгелік қаржы құралдарын пайдаланды.

Егер бірінші адам долларды 2025 жылғы 28 қыркүйекте ресми 544,26 теңге бағамымен сатып алса, 2026 жылғы 28 қыркүйектегі 441,88 теңге бағамымен қайта есептегенде оның валюталық жинағының теңгедегі құны шамамен 18,8 пайызға төмендеген болар еді.

Ал қыркүйек айының соңында долларды шамамен 549 теңгеден сатып алған жағдайда, құнсыздану 19,5 пайызға жуықтайды.

Осы уақытта екінші адам теңгедегі жинағына жоғары пайыздық табыс алып отыруы мүмкін еді.

Бұл айырмашылық жыл сайын қайталанады деген сөз емес.

Алайда өткен кезең бір маңызды жайтты көрсетті: шетел валютасын сақтау капиталдың құнын адам өзінің күнделікті шығындары мен қаржылық жағдайын есептейтін валютада міндетті түрде сақтап қалады деген кепілдік бермейді.

Тәжірибеден алынған мысал: жылдық 4–5 пайыздық долларлық депозит

Тәжірибемде кездескен бір жағдайға назар аударғым келеді.

Бір клиент долларды шамамен 470 теңгеден сатып алып, жылдық кірістілігі 4–5 пайыз болатын валюталық депозитке орналастырған.

Алғашында бұл шешім тиімді көрінген: клиент ақшасын доллармен сақтап қана қоймай, оған қосымша пайыздық табыс та алып отырған.

Алайда кейін доллар теңгеге шаққанда арзандай бастады.

2026 жылғы 28 қыркүйектегі ресми бағам 441,88 теңге болғанда, доллардың құны 470 теңгемен салыстырғанда шамамен 6 пайызға төмен.

Демек, валюталық депозиттен алынған пайыздық табыс теңгеге қайта айырбастаған кездегі бағам айырмасын толық өтей алмайды.

Қарапайым есеппен:
• Жылдық кірістілік 4 пайыз болса, теңгеге қайта есептегендегі қорытынды нәтиже шамамен –2,2 пайыз болады;
• Жылдық кірістілік 5 пайыз болса, нәтиже шамамен –1,3 пайызды құрайды.

Бұл – жуықтап жасалған есеп. Мұнда пайыздың нақты есептелген күндері, капиталдандыру, комиссиялар және депозит шартының жеке талаптары ескерілмеген.

Қазір клиент дәл осы мәселе бойынша ойланып жүр: долларлық жинағын сатқаны дұрыс па, әлде сақтай бергені жөн бе?

Мен бұл жерде «сатыңыз» немесе «сақтаңыз» деп біржақты жауап бергім келмейді.

Өйткені дұрыс шешім адамның долларды қандай мақсатпен сатып алғанына, оны қанша уақыт сақтағысы келетініне және валюталық жинақтың жалпы капиталының қандай бөлігін құрайтынына байланысты.

Виталий Шалаев:
«Бұл жағдай көп кездесетін қателікті көрсетеді. Адамдар долларды сатып алған және сатқан кездегі бағамға ғана назар аударып, басқа қаржы құралдарына салғанда алуға болатын табысты есептей бермейді. Доллармен сақталған ақша пайыздық кіріс әкелуі мүмкін. Бірақ бұл капиталдың адамның қаржылық мақсаты тұрғысынан өскенін білдірмейді.»

Клиент: «Доллар қатты арзандады. Сатып алғым келеді» дейді. Мен оған қандай сұрақ қоямын?

Мен оған бірден «сатып алыңыз» немесе «сатып алмаңыз» деп жауап бермес едім. Алдымен төрт сұрақ қояр едім:

Бірінші сұрақ. Доллардың арзандауы аяқталды деп неге ойлайсыз? Бағамның қайта өсуіне қандай факторлар әсер етуі мүмкін? Оған дейін доллар одан әрі арзандауы ықтимал ма?

Екінші сұрақ. Болашақтағы қаржылық міндеттемелеріңіз қай валютада? Егер адамға екі жылдан кейін шетелден жылжымайтын мүлік сатып алу үшін 200 мың доллар қажет болса, бұл – бір жағдай. Ал егер оның барлық шығыны, бизнесі мен қаржылық міндеттемелері теңгемен есептелсе, шешім де басқаша болуы мүмкін.

Үшінші сұрақ. Капиталыңыздың қандай бөлігін долларға айырбастағыңыз келеді және оны қанша уақыт сақтамақсыз? Үш айға валюта сатып алу мен капиталды он жылға әртараптандыру – екі түрлі шешім.

Төртінші сұрақ. Егер бүгін теңгедегі жинақ ақшаңызды тиімді өсіріп, кейін сол ақшаға көбірек валюта сатып алуға мүмкіндік болса, мұндай нұсқаны қарастыруға дайынсыз ба?

Көбіне дәл осы соңғы сұрақ адамның ойлау жүйесін өзгертеді. Өйткені доллар бағамының өсуін күтіп отырудың да өзіндік құны бар.

Депозиттің жылдық 19 пайыздық кірістілігінен асып түсуі үшін доллар қаншаға қымбаттауы керек?

Төмендегі тарихи сценарий үшін 2026 жылғы 28 қыркүйектегі доллар бағамын — 441,88 теңгені — бастапқы мән деп алайық.

Адам осы ақшаға доллар сатып алып, бағамның өсуін күте алады. Екінші нұсқа – ақшасын теңгедегі депозитке орналастырып, шартты түрде жылдық 19 пайыз кіріс алу.

Доллардың бағамы ғана 19 пайызға өсіп, теңгелік депозиттің кірістілігімен теңесуі үшін USD/KZT бағамы мына деңгейге жетуі керек:

441,88 × 1,19 = 525,84 теңге

Яғни бір доллар шамамен 526 теңге болуы қажет. Тек осы деңгейге жеткенде бағамның өзгеруінен түсетін кіріс теңгедегі шартты 19 пайыздық табыспен теңеседі.

Бұл – жеңілдетілген салыстыру. Есепте долларлық қаржы құралының ықтимал кірісі, теңгелік депозит мөлшерлемесінің өзгеруі, комиссиялар, айырбастау пункттеріндегі сатып алу мен сату бағамдарының айырмасы, салықтар және өзге де шығындар ескерілмеген. Дегенмен бұл есеп негізгі қағиданы түсінуге көмектеседі.

Виталий Шалаев:
«Бүгінде мен “доллар қымбаттай ма?” деген сұрақтан гөрі, “теңгелік депозиттен бас тартқан жағдайда, оның кірістілігін өтеу үшін доллар қаншаға қымбаттауы керек?” деген сұраққа көбірек мән берер едім. Бұл – қаржылық шешім қабылдаудың мүлде басқа тәсілі.»

Депозитке нақты қандай пайыз ұсынылатынын білу үшін Қазақстан банктерінің депозиттерін салыстыру құралын қараңыз. Ондағы ЖТСМ мен шарттар әр банк және өнім бойынша ерекшеленеді.

Доллар 400, 420, 480, 500 немесе 550 теңге болса, не өзгереді?

Болашақтағы бағамды болжауға тырыспайық. Оның орнына бірнеше ықтимал сценарийді қарастырайық. Бастапқы бағам – 441,88 теңге.

Бұл – доллар бағамының болжамы емес. Мұндағы мақсат – қабылданған шешімнің ықтимал нәтижесін салыстыру.

Мысалы, доллар 441,88 теңгеден 500 теңгеге дейін қымбаттаса, оның бағамдық өсімі шамамен 13,2 пайызды құрайды. Бұл аз көрсеткіш емес. Дегенмен біздің мысалдағы шартты 19 пайыздық депозит кірісінен төмен.

Ал доллар 550 теңгеге жетсе, бағамдық өсім шамамен 24,5 пайыз болады.

Сондықтан мәселені «доллар бәрібір бір күні қымбаттайды» деген пікірмен шектеуге болмайды. Оның қашан қымбаттайтыны да маңызды.

Доллар 420 немесе 400 теңгеге дейін арзандауы мүмкін бе?

Мен мұндай болжам жасамас едім.

Ұлттық банктің өзі де валюта нарығына қатысты түсіндірмелерінде айырбас бағамын белгілі бір мерзімге болжай алмайтынын және USD/KZT үшін мақсатты деңгей белгілемейтінін атап көрсетеді.

Бағам сұраныс пен ұсынысқа, ішкі экономикалық факторларға, нарық қатысушыларының күтулеріне және әлемдік экономикалық жағдайға байланысты қалыптасады.

Сондықтан мақалада көрсетілген 400, 420, 500 немесе 550 теңгелік деңгейлер болжам емес. Олар тек ықтимал сценарийлерді салыстыру үшін алынған көрсеткіштер.

Теңге не себепті нығайды?

Соңғы бір жылдағы теңгенің нығаюын бір ғана фактормен түсіндіру мүмкін емес.

Валюта нарығына ақша-кредит саясаты, инфляция, төлем балансының жағдайы, Ұлттық қордан сатылатын валюта көлемі, салық кезеңдері, бюджет шығыстары, ірі экспорттаушылардың операциялары, импортқа деген сұраныс, мұнай бағасы, доллардың әлемдік нарықтағы құны және нарық қатысушыларының күтулері қатар әсер етеді.

Валюта бағамының қалыптасу тетігі туралы толығырақ Қазақстан Ұлттық банкінің валюта нарығына қатысты сұрақтар мен жауаптар бөлімінен білуге болады.

Сондықтан USD/KZT бағамының өзгеруін бір ғана себеппен түсіндіруге тырыспас едім.

Ағымдағы валюта бағамын және есептеуде пайдаланылған ресми курсты BankInfo-ның валюта бағамдары бөлімінен тексеруге болады.

Қазақстандықтар ақшасын доллармен аз сақтай бастады

Бұл бағытта тағы бір маңызды құрылымдық өзгеріс байқалады.

Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қорының деректеріне сәйкес, халық салымдарының долларлану деңгейі 2015 жылғы шамамен 80 пайыздан 2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша 19,2 пайызға дейін төмендеген.

Қор теңгенің нығаю үрдісі бір жылға жуық уақыт бойы жалғасып келе жатқанын да атап өтеді.

Бұл – айтарлықтай өзгеріс. Соңғы он жылда салымшылардың қаржылық мінез-құлқы өзгерді.

Алайда бұдан валюталық әртараптандырудың маңызы жойылды деген қорытынды жасауға болмайды. Керісінше, «артық ақша пайда болса, міндетті түрде доллар сатып алу керек» деген автоматты дағды біртіндеп өзгеріп келеді.

Неліктен қазір қысқа мерзімде теңгені таңдаған тиімді деп санаймын?

Қазіргі ұстанымым қарапайым. Қысқа мерзімде бос ақшаны теңгемен сақтауды жөн көремін. Себебі теңгелік қаржы құралдары капиталды жоғары кірістілікпен көбейтуге мүмкіндік беріп отыр.

Бірақ бұл шешімді тұрақты стратегия деп қарастырмаймын.

Ақшаны депозитке орналастыру мерзімі аяқталуға жақындағанда нарықтағы жағдайды қайта бағалар едім. Атап айтқанда, базалық мөлшерлеменің өзгерісіне, инфляция деңгейіне, USD/KZT бағамына, мұнай нарығындағы жағдайға, валюта нарығындағы күтулерге және капитал иесінің жаңа қаржылық міндеттемелеріне назар аударар едім.

Виталий Шалаев:
«Менде валютаны автоматты түрде сатып алуға түрткі болатын доллар бағамының нақты бір деңгейі жоқ. Шешім қабылдағанда барлық факторды жиынтық түрде қарастырамын. Қазір қысқа мерзімде теңге маған тиімдірек көрінеді, өйткені жоғары пайыздық мөлшерлеме капиталды көбейтуге мүмкіндік береді. Жағдай өзгерсе, жинақтың валюталық құрылымын қайта қараймын.»

Қай пайыздық мөлшерлемеден бастап доллар тиімді бола бастайды?

Барлығына бірдей қолайлы әмбебап көрсеткіш жоқ.

Өзім үшін теңгелік қаржы құралдарының кірістілігі жылдық 16 пайыздан төмендеген жағдайды бағдарлардың бірі ретінде қарастырамын.

Бұл мөлшерлеме 15,9 пайызға түскен сәтте долларды автоматты түрде сатып аламын деген сөз емес. Тек теңгелік құралдардың кірістілігі төмендеген кезде ықтимал табыс пен валюталық тәуекелдің арақатынасы өзгеріп, қайта есептеу қажеттілігі туындайтынын білдіреді.

Сонымен бірге инфляцияны, бағамды, экономикалық жағдайды және алдағы қаржылық міндеттемелерді де ескеремін.

Демек, 16 пайыз – валюта сатып алуға арналған нақты белгі де, инвестициялық кеңес те емес. Бұл – капитал құрылымын қайта талдау үшін пайдаланатын жеке бағдарларымның бірі.

Доллар бағамына қарамастан, валюта қажет болатын жағдайлар

Кейбір жағдайларда «теңгелік депозиттің 19 пайызы ма, әлде доллардың ықтимал өсімі ме?» деген салыстыру екінші кезекке шығады.

Мысалы, отбасыға екі жылдан кейін балалардың оқуына 100 мың доллар қажет делік. Немесе шетелден жылжымайтын мүлік сатып алу үшін 300 мың доллар жинау керек. Бұдан бөлек, бизнеске қажетті жабдықты доллармен сатып алу немесе валюталық міндеттемелерді өтеу қажет болуы мүмкін.

Мұндай жағдайда капиталдың белгілі бір бөлігіне қатысты болашақ валюталық міндеттеме қалыптасып қойған.

Егер барлық ақшаны теңгемен сақтаса, адам төлем жасайтын уақытқа дейін доллардың айтарлықтай қымбаттау тәуекелін өз мойнына алады.

Сондықтан мен мына қағиданы маңызды деп санаймын:

Капиталдың бір бөлігі болашақ қаржылық міндеттемелердің валютасына сәйкес болуы керек.

Бұл – бағамнан пайда табуға тырысу емес, қаржылық тәуекелді басқару тәсілі.

Автор тәжірибесі: теңге мен доллардың бірін қалай таңдаймын?

Мен шешім қабылдағанда бір ғана көрсеткішке сүйенбеймін:

1. Алдымен болашақ шығындарым мен қаржылық міндеттемелерім қай валютада болатынын анықтаймын.

2. Одан кейін теңгедегі қолжетімді кірістілікті қарап, оны инфляция деңгейімен салыстырамын.

3. Содан соң USD/KZT бағамын және оның өзгеру себептерін талдаймын. Тек бағамның өзіне қарап шешім қабылдамаймын.

4. Келесі кезекте ақшаның қанша уақыттан кейін қажет болатынын ескеремін. Үш айдан кейін, екі жылдан кейін немесе он жылдан кейін жұмсалатын ақшаға қатысты қаржылық стратегиялар да әртүрлі болуы керек.

5. Одан кейін балама шығынды есептеймін: бүгін доллар сатып алсам, теңгедегі депозиттің қандай кірісінен бас тартамын?

Осы мәселелерді саралағаннан кейін ғана шешім қабылдаймын.

Виталий Шалаев:
«Мен валютаны таңдау туралы шешімді он жылға бір рет қабылдамаймын. Капиталды басқару – үнемі өзгеріп отыратын үдеріс. Бүгін тиімді болған жинақтың құрылымы бір жылдан кейін мүлде басқаша болуы мүмкін.»

Сонда қайсысы тиімді: депозит пе, әлде доллар ма?

Тек өткен бір жылдағы нәтижеге сүйенсек, жауап айқын: теңгелік қаржы құралдары доллар сатып алып, оны сол күйі сақтаудан әлдеқайда тиімді болды.

Доллар теңгеге шаққанда шамамен 19 пайызға арзандады. Ал теңгелік депозит иелері жоғары пайыздық кіріс алу мүмкіндігіне ие болды.

Алайда инвестициялық шешімді тек өткен нәтижеге қарап қабылдауға болмайды.

Былтыр тиімді болған қаржы құралы келесі жылы да үздік нәтиже көрсетеді деген кепілдік жоқ.

Сондықтан қорытындыны «депозит доллардан жақсы» деп біржақты тұжырымдамаған дұрыс.

Мәселенің мәні мынада: депозит – теңгемен есептелетін ағымдағы кіріс алуға арналған құрал, ал доллар – валюталық жинақ пен бағам өзгерісінен туындайтын тәуекелді басқару құралы. Екеуінің де атқаратын міндеті бөлек.

Негізгі қорытынды

Ең жиі кездесетін қателіктің бірі – доллар сатып алуды әрдайым қауіпсіз шешім деп қабылдау.

Соңғы бір жыл доллардың теңгеге шаққанда айтарлықтай арзандауы мүмкін екенін көрсетті. Сонымен қатар теңгелік қаржы құралдарындағы жоғары пайыздық мөлшерлеме ақшаны басқа валютада сақтауды таңдаудың балама құнын арттырды.

Бірақ бұған қарама-қарсы пікірге сүйеніп, доллар енді мүлде қажет емес деген шешімге де келуге болмайды. Мен екі ұстанымның да дұрыс емес екенін айтар едім.

Маған біреу келіп: «Доллар сатып алған дұрыс па, әлде депозит ашқан тиімді ме?» деп сұраса, алдымен мына үш сұраққа жауап беруді ұсынар едім:

1. Болашақтағы қаржылық міндеттемелерім қай валютада?

2. Ақшамды сақтаған кезде қандай кіріс алып отырмын?

3. Бұл шешім арқылы қандай тәуекелге барамын?

Виталий Шалаев:
«Доллар арзандағаны үшін ғана тиімсіз валютаға айналмайды. Сол сияқты бүгін жоғары пайыздық мөлшерлеме ұсынып отырған депозит те мәңгілік тиімді стратегия бола алмайды. Капитал иесінің міндеті – қандай тәуекелге барғаны және күткен уақыты үшін қандай табыс алып отырғанын түсіну.»

Жиі қойылатын сұрақтар

2026 жылы Қазақстанда депозит ашқан тиімді ме, әлде доллар сатып алған дұрыс па?

Соңғы бір жылдағы нәтижеге сүйенсек, теңгелік қаржы құралдары доллар сатып алып, оны сақтап қою стратегиясынан тиімді болды. USD/KZT бағамы шамамен 19 пайызға төмендеді, ал теңгелік депозиттердің пайыздық мөлшерлемесі жоғары деңгейде сақталды. Дегенмен алдағы нәтиже бағамға, пайыздық мөлшерлемелерге және ақшаны сақтау мерзіміне байланысты болады.

Доллар қатты арзандаса, оны сатып алған дұрыс па?

Бағамның төмендеуі өздігінен тиімді сатып алу мүмкіндігін білдірмейді. Теңгенің нығаю себептерін, USD/KZT бағамының бағытын өзгертуі мүмкін факторларды, ақшаны сақтау мерзімін, болашақ шығындардың валютасын және доллар сатып алу арқылы бас тартатын ықтимал кірісті ескеру қажет.

Жылдық 19 пайыздық депозиттен тиімді болуы үшін доллар қаншаға қымбаттауы керек?

Бастапқы бағам 441,88 теңге болған жағдайда доллардың шамамен 19 пайызға өсуі үшін оның бағамы 526 теңгеге жуықтауы керек. Бұл – валюталық кіріс, комиссиялар, депозит мөлшерлемесінің өзгеруі және басқа шығындар есепке алынбаған қарапайым есеп.

Доллар 400 теңгеге дейін арзандауы мүмкін бе?

Мұндай деңгейді ықтимал сценарий ретінде қарастыруға болады, бірақ оны нақты болжам деп қабылдауға болмайды. Қазақстан Ұлттық банкі мақсатты бағам белгілемейді және USD/KZT бағамын болжаумен айналыспайды.

Қандай жағдайда ақшаны доллармен сақтаған дұрыс?

Ең алдымен, болашақ қаржылық міндеттемелер доллармен есептелген жағдайда. Егер адамның алдағы уақытта АҚШ долларымен төлеуі қажет болса, капиталдың белгілі бір бөлігін осы валютада сақтау бағам өзгерісінен туындайтын тәуекелді азайтуға көмектеседі. Бұл ретте ықтимал кірістіліктен бөлек, болашақ шығындардың валютасын да ескеру керек.

Базалық мөлшерлеме одан әрі төмендесе, депозиттерге не болады?

Базалық мөлшерлеменің төмендеуі, әдетте, теңгелік қаржы құралдарының кірістілігін азайтуға алғышарт қалыптастырады. Дегенмен әр банктің депозит мөлшерлемесі әртүрлі қарқынмен өзгеруі мүмкін.

Теңге мен доллардың арақатынасын қай мөлшерлемеден бастап қайта қарау керек?

Барлығына ортақ нақты мөлшерлеме жоқ. Өзім үшін теңгелік қаржы құралдарының кірістілігі жылдық 16 пайыздан төмендеген жағдайды жинақ құрылымын қайта талдаудың жеке бағдары ретінде қарастырамын. Бірақ бұл долларды автоматты түрде сатып алу керек дегенді білдірмейді.

Маңызды ақпарат

Бұл материал тек ақпараттық-талдамалық мақсатта дайындалған.

Мұнда келтірілген валюта бағамдары, пайыздық мөлшерлемелер және сценарийлік есептеулер экономикалық жағдайды талдау әрі капиталды басқару қағидаларын түсіндіру үшін пайдаланылған. USD/KZT бағамына қатысты сценарийлер нақты болжам болып саналмайды.

Материал жеке инвестициялық кеңес, шетел валютасын, депозиттерді, бағалы қағаздарды немесе басқа да қаржылық құралдарды сатып алуға не сатуға арналған ұсыныс болып табылмайды.

Мақалада оқырманның жеке қаржылық мақсаттары, міндеттемелері, қаражатты сақтау мерзімі, қаржылық жағдайы және тәуекелге бару мүмкіндігі ескерілмеген.

Автор туралы

Виталий Шалаев – Private Capital Advisor, премиум санаттағы жылжымайтын мүлік жөніндегі сарапшы. Жылжымайтын мүлік және ауқатты клиенттердің капиталын басқару саласында 20 жылдан астам тәжірибесі бар.

Қатысты мақалалар

Тақырыпты тереңірек түсіну үшін BankInfo-ның басқа талдамалық материалдарын оқыңыз:

• Ұлттық банк пен айырбастау пункттеріндегі валюта бағамы неге әртүрлі?
• Қазақстандағы ипотека: 2026 жылғы мөлшерлемелер мен бағдарламалар